Je spaart netjes, belegt voor de toekomst van je kind, en dan krijg je een aanslag van de Belastingdienst voor vermogen dat je niet eens hebt verdiend. Dat is de realiteit van box 3 in Nederland. Maar hoe werkt het precies, wat betaal je, en hoe kun je er slim mee omgaan?
Wat is box 3 eigenlijk?
Het Nederlandse belastingstelsel verdeelt inkomen in drie boxen. Box 1 is je inkomen uit werk en eigen woning. Box 2 gaat over aanmerkelijk belang (als je meer dan 5% van een bedrijf bezit). Box 3 is de belasting op je vermogen: spaargeld, beleggingen, tweede woningen en andere bezittingen.
In box 3 betaal je belasting over je vermogen boven een bepaalde drempel — de heffingsvrije grondslag. In 2026 is die drempel €57.684 per persoon (dus €115.368 voor fiscale partners). Heb je meer vermogen dan dat? Dan betaalt de Belastingdienst mee in je rendement, of je nu daadwerkelijk rendement hebt gemaakt of niet.
Het tarief in box 3 is 36% over het fictieve rendement. Dat fictieve rendement wordt elk jaar opnieuw vastgesteld door de overheid op basis van gemiddelde rendementen op spaarrekeningen en beleggingen.
Hoe werkt het fictieve rendement in 2026?
De Belastingdienst hanteert voor 2026 gesplitste percentages. Op spaargeld rekent de overheid een lager forfaitair rendement dan op beleggingen, omdat spaarrekeningen historisch minder opleveren. Op beleggingen wordt een hoger fictief rendement gehanteerd — de exacte percentages worden definitief vastgesteld nadat het jaar voorbij is, maar richtlijn voor 2026 ligt rond de 5,88% voor beleggingen.
Concreet: stel je hebt €100.000 aan beleggingen en €20.000 aan spaargeld. Je fiscale partner heeft geen eigen vermogen. Samen: €120.000 minus de drempel van €115.368 = een belaste grondslag van €4.632. Hierover betaal je 36% van het fictieve rendement. Bij 5,88% rendement op dat bedrag is dat circa €273 per jaar.
Voor grotere vermogens wordt het al snel meer. Bij €250.000 aan beleggingen (alleen, geen partner): €250.000 minus €57.684 = €192.316 belaste grondslag. Fictief rendement van 5,88% = €11.308. Belasting: 36% = €4.071 per jaar. Dat betaal je ook als je dat jaar verlies hebt gemaakt op je beleggingen.
De Box 3-crisis en wat er nu gebeurt
Het huidige stelsel is er niet zomaar. De Hoge Raad oordeelde in 2021 dat de oude box 3-heffing in strijd was met het eigendomsrecht, omdat mensen soms meer belasting betaalden dan ze daadwerkelijk aan rendement ontvingen. Dat zorgde voor massale bezwaarprocedures en miljarden aan compensatie.
Sindsdien werkt de overheid aan een nieuw stelsel gebaseerd op werkelijk behaald rendement. Dat systeem heet "Nieuw Box 3" en gaat naar verwachting in 2028 in. Tot die tijd wordt een tussenstelsel gehanteerd waarbij de Belastingdienst werkt met forfaitaire rendementen die dichter bij de werkelijkheid liggen.
Als belegger op de lange termijn — en zeker als je belegt voor je kind — is het goed om te weten dat dit stelsel nog in beweging is. Het loont om dit jaarlijks te checken, want de regels kunnen veranderen.
Slim omgaan met box 3 als je voor je kind belegt
Er zijn een paar strategieën die veel ouders toepassen om de box 3-heffing te beperken of te vermijden:
Beleggen via een lijfrente of pensioenrekening: Geld dat je in een lijfrente stopt, valt buiten box 3 en is daarmee vrijgesteld van vermogensrendementsheffing. Je betaalt wel belasting bij uitkering, maar geniet in de tussentijd belastinguitstel. Zeker als je jaarruimte hebt, is dit een aantrekkelijke optie. Bij €10.000 inleg per jaar kan dit over 20 jaar zorgen voor een belastingbesparing van tienduizenden euro's.
Beleggen op naam van het kind: Minderjarige kinderen worden fiscaal toegerekend aan de ouder, dus hun vermogen telt mee in jouw box 3. Maar zodra je kind 18 jaar wordt, heeft het een eigen heffingsvrije grondslag van €57.684. Een beleggingsrekening op naam van je kind openen is dus slim voor de lange termijn.
Gebruik je heffingsvrije grondslag optimaal: Als jij en je partner samen €115.368 vrijgesteld vermogen hebben, kun je daaronder blijven door slim te verdelen of te spreiden over productvormen die buiten box 3 vallen.
Eigen woning schuld aftrekken: De hypotheekschuld mag worden afgetrokken van je box 3-vermogen. Heb je een spaargeld van €150.000 en een box 3-schuld van €100.000, dan is je netto grondslag slechts €50.000 — en je betaalt dan niets in box 3.
Wat levert beleggen op als je de belasting meerekent?
Veel mensen schrikken van box 3, maar in de praktijk valt het relatief mee als je de rendementen vergelijkt. Stel je belegt €200 per maand voor je kind bij een gemiddeld rendement van 7% per jaar. Na 18 jaar heb je opgebouwd:
€200 × 12 maanden × 18 jaar + samengestelde rente ≈ €89.000
De box 3-belasting over dat vermogen is afhankelijk van je totale vermogenspositie, maar in veel gevallen betaal je als gezin met beperkt overig vermogen weinig of geen box 3 op een relatief kleine beleggingsrekening voor je kind. De winst van vroeg beginnen weegt vrijwel altijd op tegen de belastingdruk.
Belastingaangifte en box 3: wat moet je invullen?
Je geeft je beleggingen en spaarsaldo op in je jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting. De peildatum is 1 januari van het betreffende jaar. Banken en brokers sturen doorgaans een jaaroverzicht dat je direct kunt gebruiken. De Belastingdienst vult steeds meer automatisch in via vooringevulde aangifte, maar controleer dit altijd.
Beleggingsrekeningen bij Nederlandse brokers zoals DeGiro, Bolero of ABN AMRO worden automatisch doorgegeven. Bij buitenlandse brokers ben je zelf verantwoordelijk voor juiste opgave.